Loại Hình Binh Tốt — Đơn Binh Thắng Đơn Tướng Bằng Thế Khốn Tù — Ví Dụ 1

Định thức: đơn Binh có thể thắng đơn Tướng — nhưng có điều kiện

Đây là ví dụ mở đầu của Bài 1 "Loại Hình Binh Tốt", minh họa cho định thức tàn cuộc cơ bản nhất trong toàn bộ Chương 3: một mình quân Binh (Tốt) có thể thắng một Tướng trơ trọi của đối phương. Nhưng sách nhấn mạnh ngay một điều kiện tiên quyết: Binh này chưa được xuống đến tuyến đáy của đối phương — nói cách khác, nó chưa trở thành "Binh lụi" (quân Binh đã đi hết đường, chỉ còn có thể đứng yên hoặc đi ngang mà không còn tiến được nữa). Nếu Binh đã lụi ở tuyến đáy, định thức này sẽ đổi khác hoàn toàn.

Không phải chiếu bí — mà là "khốn tù"

Đây là điểm quan trọng nhất cần hiểu về ví dụ này: ván đấu không kết thúc bằng một nước chiếu tướng nào cả. Cờ tướng có một luật thắng thua riêng biệt với chiếu bí, gọi là "khốn tù" — nghĩa đen là "vây kín đến chết": nếu đến lượt đi mà một bên không còn bất kỳ nước đi hợp lệ nào (dù không hề bị chiếu), bên đó xử thua ngay lập tức. Đây là khác biệt lớn so với cờ vua quốc tế, nơi tình huống tương tự (stalemate) lại được xử hòa. Toàn bộ kỹ thuật của ván đấu này là từng bước tước bỏ mọi ô di chuyển hợp lệ của Tướng Đen, không phải dồn nó vào một ô bị chiếu.

Ba giai đoạn của kỹ thuật "đơn Binh thắng Tướng"

Nước đi của Trắng chia thành các giai đoạn rõ ràng: trước tiên, Binh và Tướng Trắng phối hợp ép Tướng Đen lùi dần về một góc cố định — cụ thể là dồn về góc bàn cờ để hạn chế tối đa số ô có thể di chuyển. Sau đó, như sách chỉ ra, "Binh sát đáy bên Trắng dần dần hướng về cánh có Tướng của mình" để chuẩn bị cho bước tiếp theo: dùng chính Tướng Trắng yểm hộ cho Binh, ép Tướng Đen phải nhường lại quyền kiểm soát trung lộ (cột giữa) — vị trí chiến lược quan trọng nhất trong cung.

Nước kết: dùng đúng luật "đối mặt Tướng" để khóa chặt

Nước cuối cùng của Trắng là một nước lui Tướng tưởng như thụ động, nhưng lại là chìa khóa của toàn bộ định thức: bằng cách lui về đúng vị trí, Trắng tận dụng quy tắc "hai Tướng không được đối mặt trực tiếp trên cùng một cột khi không có quân nào chắn giữa" để khóa luôn ô lui duy nhất còn lại của Tướng Đen. Kết quả là Tướng Đen hoàn toàn hết nước đi hợp lệ — không phải vì bị chiếu, mà vì mọi lựa chọn đều phạm luật hoặc bị Binh khống chế. Đây chính là hình ảnh sinh động nhất của khái niệm "khốn tù" mở đầu cho toàn bộ Chương 3.