Sát Chiêu Thực Dụng: Sơ Đồ Tư Duy 27 Đòn Và 13 Đội Hình Cờ Tướng
Sát chiêu thực dụng là những đòn kết liễu lặp đi lặp lại trong ván thật: Mã ngọa tào, Pháo trùng, Thiết môn thuyên, Xe lửa dồn toa… Người chơi lâu năm nhận ra chúng chỉ sau một cái liếc, vì mắt đã quen hình. Bài viết này gom 27 đòn thành một sơ đồ tư duy: mỗi đòn có khẩu quyết khi tấn công, ghi chú khi phòng thủ và ví dụ trên bàn cờ. Tất cả nằm trong chuyên đề Sát Chiêu Thực Dụng — 13 Đội Hình trên Học Cờ Tướng, kèm hơn 600 bài tập để luyện.
Vì sao học sát chiêu theo đội hình?
Một ván cờ hiếm khi kết thúc bằng một quân đơn độc. Đòn sát luôn là sự phối hợp của hai, ba quân — gọi là đội hình. Chia theo đội hình giúp bạn trả lời câu hỏi thực tế nhất khi ngồi trước bàn cờ: "Mình đang có những quân nào, và chúng làm được đòn gì?". Có 13 đội hình bộ ba thường gặp: Xe Song Pháo, Xe Pháo Mã, Xe Song Mã, Mã Song Pháo, Pháo Song Mã, Song Xe Pháo, Song Xe Mã, Song Xe Chốt, Pháo Mã Chốt, Xe Mã Chốt, Xe Pháo Chốt, Song Pháo Chốt và Song Mã Chốt.
Cùng một đòn có thể xuất hiện ở nhiều đội hình. Mã ngọa tào có mặt ở cả Xe Pháo Mã, Xe Song Mã lẫn Song Mã Chốt. Vì vậy sơ đồ dưới đây xếp đòn theo quân chủ lực (Pháo, Mã, Xe, Chốt), còn nhánh cuối liệt kê đội hình nào dùng đòn nào.
Sơ đồ tư duy 27 đòn sát chiêu
Mở từng nhánh: các dòng đánh số là khẩu quyết khi tấn công, dòng ghi chú là cách phòng thủ. Bấm "Xem ví dụ" để thấy đòn trên bàn cờ, "Tự đánh kiểm chứng" để tự cầm Đỏ thử với máy. Bật "Che khẩu quyết" để tự nhẩm trước khi xem.
Nhánh đầu là 4 câu hỏi tư duy; các nhánh giữa là đòn theo quân chủ lực; nhánh cuối là 13 đội hình.
-
1 Phương pháp tư duy: 4 câu hỏi
- Hình này đã gặp chưa? Đưa được về hình đã học không?
- Có sát liên hoàn hoặc nước dọa sát không?
- Dùng đội hình nào: quân chủ lực, quân đi đánh, quân ở nhà giữ?
- Đòn nào đã học, đòn nào mạnh nhất lúc này, cần thêm quân hỗ trợ không?
Khi phòng thủ: nhận ra đội hình đối phương, liệt kê đòn của nó, chặn đúng nơi đúng lúc.
-
2 Đòn Pháo
-
2.1 Giáp Xe Pháo
- Pháo sau là gốc rễ — giữ Pháo sau an toàn trước tiên
- Dồn đòn vào ba hàng cuối của đối phương
- Xe rời chỗ là chiếu rút: vừa chiếu vừa bắt quân
- Đề phòng Tượng, Mã đối phương canh chân Pháo sau
Phòng thủ: Nhằm thẳng Pháo sau mà đuổi hoặc mời đổi; chiếm trước lộ Xe định đánh, mời đổi Xe; chặn sớm khi đối phương định đưa Pháo thứ hai về.
-
2.2 Thiên Địa Pháo
- Pháo trên giữ trung lộ, Pháo dưới giữ hàng đáy
- Sĩ Tượng bị kìm thì quân thứ ba đánh vào
- Mặt Tướng khóa thêm một lộ là thế sát thành
- Coi chừng quân đối phương chen vào giữa ngòi
Phòng thủ: Đuổi một trong hai Pháo là thế tan; chèn quân vào ngòi — nhưng nhìn kỹ kẻo Pháo nổ Tượng; mở đường cho Tướng thoát trước khi lưới khép.
-
2.3 Song Hiến Tửu
- Giữ Pháo sau an toàn, không cho quân chen giữa hai Pháo
- Ngòi nên là quân nhà hoặc quân đứng yên một chỗ
- Thiếu một Pháo liên hoàn thì phải có quân phá Tượng
- Đòn hay đi kèm thí quân — tính hụt là trả giá đắt
Phòng thủ: Thấy Pháo nhòm lộ Tượng là phải cảnh giác; đuổi Pháo sau, rút quân đang làm ngòi, chen vào giữa; bay Tượng né trước, để quân khác giữ cửa.
-
2.4 Pháo Trùng
- Pháo trước làm ngòi, Pháo sau là sát thủ
- Hai Pháo đứng sát, không để quân nào chen ngang
- Sĩ đối phương yếu thì mượn luôn làm ngòi
- Thêm Xe, Tướng, Chốt khóa đường chạy là xong
Phòng thủ: Đuổi hoặc khóa Pháo sau ngay từ đầu; chặn Pháo trước tiến sát, chặn quân chen ngang; quân chen vào coi chừng bị chiếu rút hoặc bị khóa chết.
-
2.5 Pháo Lăn
- Pháo lăn đi, quân sau chiếu — đó là chiếu rút
- Mỗi lần lăn phải có mục tiêu: ăn quân hay dọa sát
- Lăn rút trục dọc được cả công lẫn thủ
- Bảo vệ quân phía sau, mất nó là mất đòn
Phòng thủ: Diệt hoặc chặn quân đứng phía sau Pháo; bay Sĩ Tượng phía đối diện để Pháo lăn vào chỗ trống; thêm quân giữ lộ Sĩ, kéo Pháo nhà về đỡ.
-
2.6 Muộn Sát
- Tìm quân tắc của đối phương — đó là ngòi của ta
- Thí quân để lôi quân đối phương vào chỗ tắc
- Mượn Pháo đối phương làm ngòi thì coi chừng bị nổ ngược
- Pháo rút về chiếu, nhìn phía sau kẻo bị phản chiếu
Phòng thủ: Khai thông quân bị tắc, đừng để quân tự cản nhau; đuổi Pháo chủ lực, đừng tham ăn quân mồi rồi bị tắc; tìm ngòi để chiếu ngược khi bị mượn quân.
-
2.7 Thiết Môn Thuyên
- Pháo đầu là then cửa — bảo vệ nó trước tiên
- Xe, Chốt áp sát nhưng đừng để bị đuổi hay mời đổi
- Thêm ngòi, thêm căn, dồn toàn lực vào một cửa
- Có thể thí Xe hoặc thí Sĩ để dựng then cửa
Phòng thủ: Tìm cách đổi Pháo đầu để gỡ then cửa; mở đường cho Tướng chạy, canh lộ Tướng đối phương; huy động quân giữ điểm sát, đổi Xe, bắt Chốt.
-
2.8 Song Tiên
- Đưa hai Pháo về sát nhau trên cùng một hàng, thường là hàng giữa
- Bảo vệ Pháo sau
- Xe phải linh hoạt, không bị cản đường chiếu
- Xe một cánh, hai Pháo một cánh cũng là song tiên
Phòng thủ: Đuổi hoặc mời đổi Pháo sau; chặn Pháo trước di chuyển; chặn trước các đường chiếu của Xe.
-
-
3 Đòn Pháo Mã
-
3.1 Mã Hậu Pháo
- Mã đi trước khóa Tướng, Pháo theo sau làm sát thủ
- Pháo Mã đừng giẫm chân nhau
- Điểm đích của Mã không được có quân đối phương dòm ngó
- Thêm quân khóa đường đi của Tướng, rồi tính chiếu rút
Phòng thủ: Chen ngang hoặc cản trước mặt Pháo Mã; mã chỉ có tối đa hai chân chiếu — canh cả hai; chặn quân tiếp viện: chỉ có Pháo Mã thì rất khó sát.
-
3.2 Lưỡng Chiếu
- Một nước hai đường chiếu — lót không được, ăn cũng không xong
- Xếp quân trước – quân sau trên cùng một đường với Tướng
- Quân đi đầu nhảy vào ô chiếu, quân sau tự mở chiếu
- Tướng phải chạy thì khóa sẵn đường chạy
Phòng thủ: Đừng để hai quân đối phương xếp thẳng hàng với Tướng; chạy Tướng khỏi đường thẳng hàng trước khi bị lưỡng chiếu; giữ sẵn ô thoát cho Tướng.
-
-
4 Đòn Xe Pháo
-
4.1 Xuyên Tâm Cục
- Xe ăn Sĩ giữa là thí quân — tính đủ đường rồi hãy chém
- Nhìn trước quân đối phương có thể lui về giữ lộ Sĩ, Tượng đáy
- Hai cách đánh: bình Xe chiếu ngang hoặc hai Xe chiếu dọc
- Không phải lúc nào cũng dùng được cả hai cách — chọn đúng
Phòng thủ: Đuổi quân chủ lực của hình xuyên tâm, thường là Pháo; giữ Sĩ giữa, có sẵn quân lui về trợ thủ; chạy Tướng thoát trước khi bị xuyên tâm, nhớ có quân hộ giá.
-
-
5 Đòn Xe Mã (vị trí Mã)
-
5.1 Trắc Diện Hổ
- Đưa Xe và Mã về cùng một cánh
- Mã bị nhòm thì Xe chiếu dọc, Xe bị nhòm hàng đáy thì chiếu ngang
- Xe giữ lộ 5, không cho Tướng bình ra giữa
- Tướng còn ở giữa thì ngọa tào lôi ra trước
Phòng thủ: Đổi hoặc chặn con Mã nguy hiểm, canh chân chiếu; đỡ hàng đáy trước tiên, đừng để Tướng lơ lửng; chạy Tướng vào lộ 5 cho Mã lạc chân.
-
5.2 Mã Ngọa Tào
- Mã đáp đầu Tượng để nhảy vào ô ngọa tào
- Mặt Tướng trợ công cho đòn này cực mạnh
- Bị Xe đuổi thì lấy quân khác làm căn cho Mã
- Coi chừng quân cản của đối phương vây bắt Mã
Phòng thủ: Dùng Sĩ Tượng hoặc quân mạnh cản đường Mã vào; quân cản của ta đừng biến thành quân tắc; không bỏ trống một cánh cho Xe Mã quấy phá.
-
5.3 Quải Giác Mã
- Mã góc cung chiếu xuống, Xe chiếu ngang hàng đáy
- Chân Mã dọa ngọa tào có thể chuyển sang quải giác
- Để ý quân làm tắc lầu ba của đối phương
- Khéo chuyển sang các đòn đã học
Phòng thủ: Treo Sĩ đỡ chân Mã chiếu lộ 4, 6; canh cả hai đường: ngọa tào lẫn quải giác; thêm quân giữ, không xem thường mặt Tướng.
-
5.4 Mã Khẩu
- Mã canh hai đường, quân khác bịt nốt đường còn lại
- Mặt Tướng, Chốt, Pháo sau Sĩ đều là quân bịt đường
- Chọn đúng hướng đứng, Mã khẩu rất dễ bị đuổi
- Xe mượn mặt Tướng quấy hai sườn, có thể thí quân phá Sĩ
Phòng thủ: Né Tướng khỏi tầm Mã khẩu; canh trước chân Mã hoặc cản chân Mã; cản được một chân chưa phải là yên — Sĩ là quân giữ quý nhất.
-
5.5 Đại Giác Mã
- Vị trí hẻo lánh nên đối phương hay bỏ sót
- Có thể chuyển ngay thành Mã khẩu
- Mã vào đây thường khó lui — không sát được thì dễ mất Mã
Phòng thủ: Đừng coi thường những ô hẻo lánh; chặn quân phối hợp: một mình Mã không làm nên chuyện; giam Mã không cho đường lui, tìm cách đổi hoặc ăn.
-
5.6 Mã Điền
- Khai thông thêm chân cho Mã
- Dùng quân khác ép Tướng đi, rồi Mã khóa lại
- Tướng bị khóa chặt thì chỉ cần một quân vào sát
Phòng thủ: Phòng như Mã khẩu; đuổi Mã hoặc chặn trước quân tiếp viện; cản bớt chân Mã rồi chạy lệch Tướng cho Mã lạc chân.
-
5.7 Liệt Mã Xe
- Xe rút ra, Mã tự chiếu — Xe muốn đi đâu cũng được
- Chọn ô cho Xe thật đắt: chiếu tiếp hoặc bắt quân
- Rút không sát thì rút ăn quân
- Thêm quân phối hợp để đòn rút thành sát
Phòng thủ: Mời đổi Xe trước khi hình Liệt Mã Xe thành; canh trước ô Mã sẽ đáp; chưa bị dọa sát thì giấu quân tránh bị rút ăn.
-
-
6 Đòn Song Mã
-
6.1 Song Mã Ẩm Tuyền
- Hai Mã đứng gần nhau, cùng một cánh
- Mã ở ô ngọa tào rút ra linh hoạt: bắt Tượng, bắt quân hoặc sát
- Không ngọa tào được thì quải giác
- Mở mặt Tướng trợ công khi cần
Phòng thủ: Dùng Pháo mượn Sĩ làm ngòi đuổi ngang, tách hai Mã; chặn đường Mã lao lên như phòng ngọa tào; đổi bớt một Mã là đòn yếu hẳn.
-
-
7 Đòn Song Xe
-
7.1 Song Xe Nhĩ
- Phá liên kết cặp Sĩ trước
- Một Xe ghim Tướng, Xe kia đánh vào tai Sĩ
- Thêm mặt Tướng trợ công càng mạnh
Phòng thủ: Song Xe ở gần thì coi chừng Pháo Mã đối phương thí lấy Sĩ; chống Sĩ ngược phía hai Xe, coi chừng Xe mượn Tướng khóa Sĩ; thêm quân giữ Sĩ hoặc dùng hai Tượng che phía song Xe.
-
7.2 Nhị Xe Lệch
- Hai Xe lệch lộ để không giẫm chân nhau
- Một Xe chiếu, Xe kia giữ hàng bên cạnh
- Làm Tướng lơ lửng, không cho về chỗ an toàn
- Đối phương có Pháo canh một hàng thì bịt hàng đó trước
Phòng thủ: Lót Xe trước mặt Tướng, dùng Pháo đỡ phía sau; giữ Tướng ở chỗ có Sĩ Tượng che; có song Xe đối phương thì tránh để Tướng lơ lửng.
-
7.3 Trất Sát
- Xác định rõ quân nào sẽ thành quân tắc
- Điểm sát của Xe còn lại phải không có quân giữ
- Đòn thí Xe: tính sai một nước là thua
Phòng thủ: Giữ sẵn quân đỡ đường sát của Xe còn lại; đổi bớt một Xe mạnh của đối phương; tương kế tựu kế cho đối phương thí Xe vô ích.
-
7.4 Xe Lửa Dồn Toa
- Hai Xe nối đuôi trên một hàng ngang hoặc một lộ dọc
- Chọn đúng: chiếu dọc hay chiếu ngang
- Kéo Tướng ra chỗ xấu rồi dồn toa sát
- Để ý quân tắc của đối phương để chiếu liên hoàn
Phòng thủ: Đưa quân mạnh về giữ, đảo Sĩ Tượng che Tướng; canh đường ngang dọc của hai Xe, không cho xếp toa; chỉ có hai Xe thì giữ kín Tướng là đủ — thêm Pháo Mã mới đáng lo.
-
-
8 Đòn Chốt
-
8.1 Tam Tiến Tốt
- Phá Sĩ trước để dọn đường cho Chốt
- Chốt phải áp sát Tướng từng bước, không bị cản
- Có quân làm căn thì Chốt mới vào sâu được
Phòng thủ: Đứng Tướng ở nơi an toàn, ngược phía với Chốt; đưa quân chặn đường Chốt; chốt có quân dìu thì dùng hai quân mạnh ăn Chốt.
-
8.2 Tiểu Đao Xuyên Tâm
- Chốt ăn Sĩ giữa mở toang trung cung
- Chốt dễ chết uổng — tính kỹ để dùng hết sức nó
- Một Chốt xuyên tâm có thể mở cả trận tấn công
Phòng thủ: Giữ lộ 4, 6 cho Tướng, chặn Xe chiếu ngang; chốt chiếu dọc chưa sát ngay — còn kịp đỡ; chặn quân phối hợp thì Chốt đơn độc vô hại.
-
8.3 Nhất Tốt Tống Chung
- Quân hỗ trợ tạo nước cho Chốt chiếu liên hoàn
- Nhất là quân làm căn phía sau Chốt
- Đường Chốt đi không được có quân cản
- Kiểm lại: quân đối phương đã bị khóa hết chưa
Phòng thủ: Diệt quân hỗ trợ, phá căn phía sau Chốt; khai thông quân đang bị tắc; đưa quân chắn đường đi của Chốt.
-
8.4 Tiền Chốt Hậu Pháo
- Chốt đi trước khóa ô, Pháo theo sau chiếu
- Chốt càng sát Tướng, Pháo càng khó đỡ
- Thêm quân bịt đường chạy là thế sát
Phòng thủ: Ăn hoặc chặn Chốt trước khi nó áp sát; chen quân vào giữa Chốt và Pháo; giữ ô thoát cho Tướng ngoài đường Pháo.
-
-
9 13 đội hình bộ ba
-
9.1 Xe Song Pháo
- Giáp Xe Pháo, Thiên Địa Pháo, Song Hiến Tửu, Pháo Lăn, Pháo Trùng, Muộn Sát, Thiết Môn Thuyên, Song Tiên
Hai Pháo là xương sống, Xe là quân dứt điểm. Đội hình này là gốc của mọi đòn Pháo: học kỹ ở đây thì các đội hình có Pháo phía sau chỉ là biến thể.
-
9.2 Xe Pháo Mã
- Mã Hậu Pháo, Mã Ngọa Tào, Lưỡng Chiếu, Xuyên Tâm Cục, Trắc Diện Hổ, Quải Giác Mã, Mã Khẩu, Đại Giác Mã, Mã Điền, Liệt Mã Xe
Đội hình toàn diện nhất: gộp các đòn của ba cặp Pháo Mã, Xe Pháo và Xe Mã. Phần bài tập dài nhất sách nằm ở đây.
-
9.3 Xe Song Mã
- Trắc Diện Hổ, Liệt Mã Xe, Mã Khẩu, Mã Ngọa Tào, Quải Giác Mã, Đại Giác Mã, Mã Điền, Song Mã Ẩm Tuyền
Bộ ba đánh cự ly gần cực mạnh: hai Mã thay nhau khóa và chiếu, Xe dọn đường hoặc chiếu rút.
-
9.4 Mã Song Pháo
- Pháo Trùng, Song Hiến Tửu, Pháo Lăn, Thiên Địa Pháo, Muộn Sát, Mã Hậu Pháo, Mã Ngọa Tào, Lưỡng Chiếu, Mã Điền, Quải Giác Mã
Không có Xe nên mọi đòn dựa vào ngòi: Mã vừa là quân khóa Tướng vừa là ngòi cho hai Pháo.
-
9.5 Pháo Song Mã
- Song Mã Ẩm Tuyền, Quải Giác Mã, Đại Giác Mã, Mã Điền, Mã Khẩu, Trắc Diện Hổ, Mã Ngọa Tào, Mã Hậu Pháo, Muộn Sát, Lưỡng Chiếu
Hai Mã gánh phần khóa Tướng, Pháo đứng sau chờ ngòi. Rất nhiều hình Mã vị trí (điền, khẩu, quải giác) xuất hiện ở đây.
-
9.6 Song Xe Pháo
- Xuyên Tâm Cục, Muộn Sát, Pháo Lăn, Thiết Môn Thuyên, Song Xe Nhĩ, Nhị Xe Lệch, Trất Sát, Xe Lửa Dồn Toa
Hỏa lực mạnh nhất: hai Xe phá Sĩ Tượng, Pháo làm then cửa hoặc chiếu rút. Đại đao xuyên tâm là đòn tiêu biểu.
-
9.7 Song Xe Mã
- Song Xe Nhĩ, Nhị Xe Lệch, Trất Sát, Xe Lửa Dồn Toa, Trắc Diện Hổ, Mã Ngọa Tào, Quải Giác Mã, Đại Giác Mã, Mã Khẩu, Mã Điền, Liệt Mã Xe
Bốn đòn song Xe cộng bảy đòn Xe Mã. Mã khẩu, Mã điền chỉ cần một Xe vào sát là xong.
-
9.8 Song Xe Chốt
- Song Xe Nhĩ, Nhị Xe Lệch, Trất Sát, Xe Lửa Dồn Toa, Tam Tiến Tốt, Tiểu Đao Xuyên Tâm, Nhất Tốt Tống Chung
Chốt sát cung là quân khóa rẻ nhất: chỉ cần một Chốt kẹp nách là song Xe có chỗ dựa để sát.
-
9.9 Pháo Mã Chốt
- Mã Hậu Pháo, Lưỡng Chiếu, Thiết Môn Thuyên, Muộn Sát, Mã Ngọa Tào, Mã Điền, Quải Giác Mã, Đại Giác Mã, Mã Khẩu, Nhất Tốt Tống Chung
Ba quân nhẹ phối hợp: Chốt và Mã khóa, Pháo dứt điểm. Mỗi quân đều phải có việc, thừa một nước là hỏng.
-
9.10 Xe Mã Chốt
- Trắc Diện Hổ, Liệt Mã Xe, Mã Ngọa Tào, Mã Khẩu, Mã Điền, Quải Giác Mã, Đại Giác Mã, Xuyên Tâm Cục, Tam Tiến Tốt, Nhất Tốt Tống Chung
Xe Mã là cặp chủ lực, Chốt làm căn hoặc tự mình xuyên tâm. Hay gặp ở cuối trung cuộc.
-
9.11 Xe Pháo Chốt
- Thiên Địa Pháo, Thiết Môn Thuyên, Pháo Lăn, Muộn Sát, Xuyên Tâm Cục, Tam Tiến Tốt, Nhất Tốt Tống Chung
Pháo đầu làm then cửa, Xe và Chốt lao xuống sát — Thiết môn thuyên là đòn quen thuộc nhất của đội hình này.
-
9.12 Song Pháo Chốt
- Muộn Sát, Pháo Trùng, Pháo Lăn, Thiên Địa Pháo, Song Hiến Tửu, Tiền Chốt Hậu Pháo, Tiểu Đao Xuyên Tâm, Nhất Tốt Tống Chung, Thiết Môn Thuyên
Hai Pháo cần ngòi, Chốt chính là ngòi tốt nhất. Tiền chốt hậu pháo và Pháo trùng là hai hình hay gặp.
-
9.13 Song Mã Chốt
- Song Mã Ẩm Tuyền, Mã Ngọa Tào, Mã Điền, Quải Giác Mã, Đại Giác Mã, Mã Khẩu, Trắc Diện Hổ, Tam Tiến Tốt, Nhất Tốt Tống Chung
Đội hình khó dứt điểm nhất vì không có quân đi xa. Chốt khóa ô, hai Mã thay nhau chiếu — phải tính rất kỹ thứ tự nước.
-
Không có thế nào khớp — thử từ khác (VD: "Tướng", "kẹp nách", "trung lộ").
Bốn câu hỏi trước mỗi thế cờ
Đòn hay đến đâu cũng vô ích nếu không nhận ra lúc nào dùng. Phương pháp tư duy sát chiêu gồm bốn câu hỏi theo thứ tự:
- Hình này đã gặp chưa? Nếu chưa giống hẳn, có đưa về được hình đã học không?
- Có sát liên hoàn hoặc nước dọa sát không? Nếu có chuỗi chiếu liên tục, giải như sát cục liên hoàn.
- Dùng đội hình nào? Chọn quân chủ lực, quân đi đánh; để lại quân giữ nhà hợp lý, đừng mang quân thừa làm chậm đòn.
- Đòn nào mạnh nhất lúc này? Điểm danh các đòn của đội hình vừa chọn, rồi hỏi có cần thêm quân hỗ trợ không.
Bốn nhóm đòn và điểm chung của chúng
Đòn Pháo: tìm ngòi trước
Pháo cần ngòi, nên mọi đòn Pháo đều xoay quanh câu hỏi "ngòi ở đâu?". Pháo trùng lấy Pháo nhà làm ngòi, Mã hậu pháo lấy Mã, Tiền chốt hậu pháo lấy Chốt, còn Muộn sát mượn luôn quân đối phương đang bị tắc. Thiết môn thuyên dùng Pháo đầu khóa trung lộ như then cửa, Thiên địa pháo dùng hai Pháo kìm Sĩ Tượng từ hai hướng.
Đòn Mã: vị trí là tất cả
Phần lớn đòn Mã mang tên theo ô Mã đứng: ngọa tào (sát góc cung), quải giác (góc cung trên cao), đại giác (chân Sĩ hàng đáy), trắc diện hổ (hoa Chốt lộ 3, 7). Mã đứng đúng ô thì chỉ cần một quân nữa vào sát. Liệt mã xe là đòn chiếu rút: Xe đang cản chân Mã, Xe rời đi là Mã chiếu.
Đòn Xe: phá Sĩ Tượng
Hai Xe mạnh nhất khi phối hợp: Nhị xe lệch thay nhau chiếu ở ba hàng cuối, Xe lửa dồn toa nối đuôi trên một đường, Trất sát thí một Xe để quân đối phương tự lấp đường thoát của Tướng. Xuyên tâm cục đánh thẳng vào Sĩ giữa.
Đòn Chốt: chậm mà chắc
Chốt chỉ đi từng bước nhưng là quân khóa rẻ nhất. Tam tiến tốt ép Tướng bằng ba nước Chốt, Nhất tốt tống chung dùng Chốt chiếu liên tục, Tiểu đao xuyên tâm đưa Chốt vào ăn Sĩ giữa.
Phòng thủ: đọc ngược sơ đồ
Mỗi nhánh của sơ đồ đều có ghi chú phòng thủ. Khi đối phương có một đội hình nào đó trên bàn, hãy mở nhánh đội hình đó, liệt kê các đòn nó có thể dùng và chặn trước. Quy tắc chung rút ra từ 27 đòn: đuổi quân chủ lực (Pháo sau, Mã ở ô then chốt), chặn quân hỗ trợ (một quân đơn độc hiếm khi sát được), và giữ sẵn đường thoát cho Tướng trước khi lưới khép.
Luyện tập thế nào?
- Đọc bài một đòn, thuộc khẩu quyết, rồi giải các bài tập ngắn nhất của đòn đó (mỗi bài đòn liệt kê sẵn 8 bài).
- Tiếp theo giải theo đội hình, bắt đầu từ Xe Song Pháo và Xe Pháo Mã — hai đội hình nền tảng nhất.
- Cuối cùng là trung cuộc sát chiêu và bài tập tổng hợp: không có gợi ý đội hình, giống ván thật nhất.
- Muốn luyện phản xạ thêm, vào Luyện tập hoặc xem các thế sát cục kinh điển.
Câu hỏi thường gặp
Sát chiêu thực dụng khác sát cục liên hoàn thế nào?
Sát cục liên hoàn yêu cầu mọi nước của bên tấn công đều là nước chiếu. Sát chiêu thực dụng rộng hơn: học hình dạng đòn đánh theo đội hình, cả cách tấn công lẫn phòng thủ. Nên luyện sát cục liên hoàn trước để có sức tính, rồi học sát chiêu để nhận ra hình.
Có cần thuộc hết 27 đòn không?
Nên bắt đầu với những đòn hay gặp nhất: Mã ngọa tào, Pháo trùng, Mã hậu pháo, Thiết môn thuyên, Muộn sát, Trất sát. Các đòn còn lại sẽ dễ nhớ hơn vì chúng là biến thể của những đòn này.
Lời giải bài tập có đáng tin không?
Lời giải được máy kiểm tra: nước cuối của mọi bài là chiếu hết, và phần lớn bài được chứng minh Đen đỡ cách nào cũng thua. Khi tự giải, mọi đường chiếu hết đúng hạn đều được tính đúng.
Khẩu quyết dùng để làm gì?
Khẩu quyết là vài câu ngắn tóm ý chính của đòn, giúp nhớ lâu và gọi ra nhanh khi đang đánh. Đừng học thuộc nước đi; hãy thuộc khẩu quyết và hình dạng, rồi tự tìm nước trên bàn cờ.



