Các Thế Khai Cuộc Cờ Tướng Phổ Biến Nhất Và Cách Chọn Cho Người Mới

Khai cuộc cờ tướng là khoảng 10–15 nước đầu, khi hai bên đưa quân ra và dàn thế trận. Khai cuộc tốt không thắng ngay được, nhưng khai cuộc dở có thể làm thua sớm: Xe bị kẹt, Mã không có đường ra, cung bị Pháo đối phương nhắm thẳng. Bài viết tổng hợp các thế khai cuộc cờ tướng phổ biến nhất, mỗi thế có link tới bài học với bàn cờ đi từng nước trên Học Cờ Tướng.

Ba nguyên tắc chung của mọi khai cuộc

Trước khi học từng thế, cần nắm nguyên tắc chung. Thuộc nguyên tắc thì gặp nước lạ vẫn đi được hợp lý; chỉ thuộc biến mà không hiểu thì đối phương đi khác một nước là lúng túng.

• Ra quân nhanh, ưu tiên Xe. Xe là quân mạnh nhất, càng sớm ra đường thoáng càng tốt. Mã thường lên trước để mở đường cho Xe.
• Tranh trung lộ và đường sông. Các điểm quanh trung lộ và hai bờ sông là nơi quân hoạt động hiệu quả nhất.
• Giữ thế cân đối, không đi một quân nhiều lần. Đừng ra Sĩ Tượng sớm vô cớ, đừng để một cánh quá yếu.

Bài Ba Nguyên Tắc Và Bốn Kiểu Bố Cuộc Trong Khai Cuộc Cờ Tướng trình bày kỹ phần này, và bài Sai Lầm Xuất Quân Thường Gặp — Khi Bổ Sĩ Tượng Sớm Hơn Xe Pháo chỉ ra lỗi hay gặp nhất của người mới.

Pháo đầu (Trung pháo) — khai cuộc phổ biến nhất

Nước mở đầu: Pháo 2 bình 5 (P2-5) — Pháo vào trung lộ, nhắm thẳng Tốt đầu và cung của Đen. Đây là khai cuộc tấn công, ý đồ rõ, được dùng nhiều nhất từ phong trào đến chuyên nghiệp. Sau đó Đỏ thường lên Mã, ra Xe và có nhiều cách triển khai Pháo thứ hai:

• Ngũ thất pháo: Pháo thứ hai sang lộ 7 — xem ví dụ.
• Ngũ cửu pháo: Pháo thứ hai ra lộ 9, thường đi cùng Xe quá hà — xem ví dụ.
• Ngũ lục pháo, ngũ bát pháo: các biến khác — ngũ lục pháo, ngũ bát pháo.

Pháo đầu có bài phân tích riêng: Pháo đầu — cách đi và cách phá.

Các cách Đen đáp Pháo đầu

Bình Phong Mã

Đen lên cả hai Mã che phía trước cung (Mã 2 tiến 3, Mã 8 tiến 7) như hai tấm bình phong bảo vệ Tốt đầu. Đây là cách đáp vững và phổ biến nhất. Ví dụ biến Xe quá hà:

Muốn xem lối chơi chậm chắc hơn, học tiếp biến Mã biên hoặc biến Tuần hà pháo.

Thuận pháo và nghịch pháo

Đen cũng đưa Pháo vào giữa, tạo thế Pháo đầu đối Pháo đầu, đánh trả trực diện. Tùy Pháo vào từ phía nào mà gọi là thuận pháo hay nghịch pháo — xem Nói Đơn Giản Về Thuận Pháo Và Nghịch Pháo và thuận pháo trực Xe đối chậm ra Xe.

Phản cung mã

Đen lên một Mã, đưa một Pháo sang lộ Sĩ rồi lên Mã còn lại, tạo đội hình lệch nhưng linh hoạt. Xem Trung Pháo Đối Phản Cung Mã — Khi Bổ Sĩ Sớm Không Còn Là Sai Lầm.

Phi Tượng cuộc — khai cuộc ổn định

Nước mở đầu: Tượng 3 tiến 5 (hoặc Tượng 7 tiến 5). Đỏ củng cố phòng thủ trước, không tranh chấp sớm, chờ đối phương bộc lộ ý đồ rồi mới phản công. Hợp với người thích lối chơi chắc chắn, đánh dài hơi. Xem Phi Tượng Đối Sĩ Giác Pháo — Khai Cuộc Ổn Định Không Tranh Chấp Sớm và Phi Tượng Cuộc Đối Sĩ Giác Pháo.

Lưu ý: phi Tượng đúng lúc là vững, nhưng lên Tượng bừa bãi lại là dấu hiệu mất bình tĩnh — bài Cờ Xấu Phi Tượng Loạn — Vì Sao Tượng Biên Thường Là Dấu Hiệu Mất Bình Tĩnh giải thích vì sao.

Tiên nhân chỉ lộ — khai cuộc thăm dò

Nước mở đầu: Binh 7 tiến 1 (hoặc Binh 3 tiến 1). Đỏ đẩy Tốt mở đường cho Mã, đồng thời "hỏi đường" xem Đen muốn đánh kiểu gì rồi mới quyết định thế trận. Đen hay đáp bằng Tốt để pháo: đưa Pháo sang đúng lộ của Tốt Đỏ vừa tiến, nằm sau Tốt nhà và nhắm thẳng Tốt đó. Xem Tiên Nhân Chỉ Lộ Đối Tốt Để Pháo — Khai Cuộc Thăm Dò Linh Hoạt và Trực Xe Trong Tiên Nhân Chỉ Lộ — Cùng Đích Nhưng Khác Đường Với Trung Pháo Trực Tiếp.

Biến thể Đỏ đẩy cả hai Tốt 3 và 7 gọi là Lưỡng đầu xà (rắn hai đầu) — xem Lưỡng Đầu Xà — Cách Xuất Động Chốt Nổi Tiếng Nhất.

Khởi Mã cuộc — linh hoạt nhất

Nước mở đầu: Mã 2 tiến 3 (hoặc Mã 8 tiến 7). Đỏ lên Mã trước, giữ nhiều khả năng chuyển sang Pháo đầu, Phi Tượng hay đánh cánh tùy cách Đen đáp. Xem Khởi Mã Cuộc — Nguyên Lý Cơ Bản và Khởi Mã Cuộc — Đại Xuất Xe, Đưa Cả Hai Xe Tiến Sâu Ngay Từ Khai Cuộc.

Các khai cuộc Pháo khác

• Quá cung pháo: Pháo đi ngang qua trước cung sang cánh bên kia — Quá Cung Pháo — Trái Mạnh Phải Yếu, Và Điểm Yếu Mã Kẹp Giữa Song Pháo.
• Sĩ giác pháo: Pháo vào lộ 4 (góc Sĩ) — gặp nhiều khi đối đầu Phi Tượng.
• Kim câu pháo, Lôi công pháo, Lãnh môn pháo: các thế ít gặp hơn nhưng có ý đồ riêng — Kim câu pháo, Lôi công pháo, Lãnh môn pháo.

Người mới nên học khai cuộc nào trước?

Gợi ý thứ tự học hợp lý:

• Bước 1: học Pháo đầu khi cầm Đỏ và Bình Phong Mã khi cầm Đen. Hai thế này gặp nhiều nhất, ý đồ rõ ràng, dễ hiểu nguyên tắc.
• Bước 2: học cách đối phó Thuận pháo và Phản cung mã — hai cách đáp Pháo đầu hay gặp thứ hai.
• Bước 3: khi đã vững, thêm một khai cuộc "chậm" như Phi Tượng hoặc Tiên nhân chỉ lộ để đổi gió.

Toàn bộ bài khai cuộc trên web nằm ở trang Khai cuộc, gồm hai chương trình: Nền Tảng Nguyên Lý Khai Cuộc (giải thích nguyên lý, dễ cho người mới) và 48 Bài Nguyên Lý Khai Cuộc (các định thức bố cục chi tiết). Học xong một khai cuộc, hãy chơi với máy vài ván dùng đúng khai cuộc đó để nhớ lâu.

Câu hỏi thường gặp

Khai cuộc cờ tướng nào mạnh nhất?

Không có khai cuộc mạnh nhất tuyệt đối. Pháo đầu được dùng nhiều nhất vì ý đồ tấn công rõ ràng, nhưng Phi Tượng, Tiên nhân chỉ lộ hay Khởi Mã đều được các kỳ thủ hàng đầu sử dụng. Nên chọn khai cuộc hợp với lối chơi của mình.

Có cần học thuộc lòng nhiều biến khai cuộc không?

Người mới không cần. Hãy hiểu nguyên tắc (ra Xe nhanh, tranh trung lộ, giữ cân đối) và thuộc 8–10 nước đầu của một hai khai cuộc chính. Học thuộc nhiều mà không hiểu ý đồ thì gặp nước lạ vẫn lúng túng.

Bình Phong Mã là gì?

Bình Phong Mã là cách bên Đen lên cả hai Mã che phía trước cung để bảo vệ Tốt đầu trước Pháo đầu của Đỏ. Đây là cách đáp Pháo đầu phổ biến và vững chắc nhất.

Đi Tượng nước đầu có tốt không?

Có. Phi Tượng cuộc (Tượng 3 tiến 5) là khai cuộc chính thống, thiên về phòng thủ chắc chắn. Nó hợp với người thích đánh dài hơi và phản công khi đối phương dồn lên.