Tiền Mã Hậu Pháo — Thí Xe Đổi Pháo Mã, Song Mã Ẩm Tuyền — Ví Dụ 4

Thế cờ khó khăn buộc phải chọn phương án mạo hiểm

Đây là hình thế thực chiến đến hồi thứ 30 trong ván đấu giữa Trang Ngọc Đình (cầm quân Trắng) và Quách Phúc Nhân (cầm quân Đen) tại giải cá nhân toàn quốc. Trước khi vào thế cờ này, sách mô tả cục diện rất bất lợi cho Trắng: "Pháo Đen tróc Xe, lại có nước X8.7, Tg4.1, P9.4 sát"; nếu Trắng chọn phương án lui Mã tránh né thông thường thì "Đen còn có tiên thủ tiến Xe tróc Pháo, bên Trắng khó đi". Đứng trước tình thế đó, Trắng đã đưa ra một quyết định táo bạo: chủ động thí Xe để đổi lấy Pháo và Mã của đối phương, chấp nhận thiệt hại về chất lượng quân để giành lấy thế chủ động.

Cuộc đổi quân ba nước: mất Xe, được Pháo và Mã

Ngay từ nước đầu tiên, Trắng bình Pháo nhảy qua ngòi ăn thẳng một Mã của Đen. Đen đáp trả bằng cách bình Pháo ăn lại Xe Trắng — đúng như Trắng đã lường trước. Nhưng ngay sau đó, Trắng lui Mã ăn nốt quân Pháo vừa ăn Xe của Đen. Kết quả cuối cùng: Trắng mất một Xe, đổi lấy một Mã và một Pháo của Đen — một cuộc trao đổi có lợi về mặt thế trận dù có vẻ lỗ về điểm số quân, đúng như định hướng "thí Xe đổi Pháo Mã, để tranh chiếm hình thế chủ động" mà sách đã nêu.

Song Mã ẩm tuyền — thế trận đặc trưng

Sau cuộc đổi quân, Trắng tiếp tục điều động cả hai Mã tiến sâu, đến mức sách phải dùng riêng một cái tên cho đội hình này: "bên Trắng song Mã dàn hàng một tuyến, hình thành thế Song Mã ẩm tuyền" (đôi Mã cùng đứng bên dòng sông). Đây là một thế trận Mã phối hợp kinh điển, khiến Đen — dù còn Xe và Mã — vẫn không thể tổ chức được sát thế, đúng như nhận xét của sách: "bên Đen Xe Mã khó mà hình thành sát thế, bên Trắng nhiều quân chiếm ưu".

Đen hết đường xoay xở, buông cờ

Từ đây, Đen rơi vào thế bị động hoàn toàn: Xe phải lo phòng thủ trước sức ép của Trắng, còn Mã "cũng không có lộ tốt để đi, chỉ đành tiến Tốt" cầm chừng. Trắng tiếp tục ăn thêm một Sĩ của Đen bằng nước tiến Mã, càng nới rộng khoảng cách quân lực. Đến nước 45 (Mã lui), Đen nhận thua — thế cờ trên bàn lúc này chưa phải chiếu bí thật sự, nhưng chênh lệch quân lực và thế trận đã quá lớn nên Đen chủ động buông cờ thay vì chơi tiếp một ván đã an bài.

Sách còn dẫn thêm một biến tiếp diễn giả định (Hình 2-43) — nếu Đen không đầu hàng mà cố chơi tiếp bằng cách lui Tượng để vận Xe sang cánh phải phòng thủ — kéo dài thêm vài nước nữa, và "bên Trắng sau cùng dùng sát pháp Tiền Mã Hậu Pháo giành thắng lợi", đúng chủ đề của bài học này.