Chương 2 · Thẩm Thế, Thẩm Quân — Ví Dụ: Tham Mã Mất Thế

Quân và Thế

Mọi cuộc chiến trên bàn cờ rốt cuộc là tranh đoạt Quân và Thế. Quân là lực lượng chiến đấu: Xe, Pháo, Mã là quân mạnh; Tướng, Sĩ, Tượng, Tốt là quân yếu (nhưng Tốt qua hà, Tốt áp cung thì uy lực rất lớn). Thế là sự bố trí hợp lý của các quân, tác dụng hỗ trợ lẫn nhau và sức công – thủ sinh ra từ đó. Có Quân mới có Thế, hai thứ không tách rời.

Nguyên tắc: việc được – mất quân phải xét theo ảnh hưởng tới Thế. Có lợi cho Thế thì được quân hay mất quân đều nên làm; vì tham quân mà mất Thế là phá hỏng ván cờ. Phế quân được thế thì nên làm, ăn quân thất thế gặp tai ương. Phế quân đoạt tiên, đoạt quân đoạt tiên là đoạt Thế; đoạt quân mất tiên, mất quân mất tiên là mất Thế.

Sáu câu hỏi thẩm thế

• Thế trận bên mình có sơ hở không?
• Thế trận đối phương có nhược điểm gì?
• Nên công trung lộ hay hai cánh?
• Làm sao vây bắt, khống chế quân đối phương đã xâm nhập?
• Ưu thế làm sao mở rộng, kém thế làm sao tiêu trừ?
• Xu hướng ván cờ là thắng, thua hay hòa?

Năm câu hỏi thẩm quân

• Quân mình có chiếm vị trí quan trọng, địa thế có lợi không?
• Các quân có liên hệ mật thiết, không cản trở nhau không?
• Có quân nào đang bị ăn, bị bắt không?
• Hướng phát triển của từng quân có mục tiêu rõ ràng không?
• Có khả năng phế quân nhập cuộc, đổi quân cướp tiên, vận quân đoạt thế không?

Ví dụ: thấy quân là ăn

Một ván cấp thành phố, sau 7 nước: Đỏ mới xuất 3 quân mạnh, Đen đã xuất 5, song Pháo Đen đã vào trận địa Đỏ, có Tốt 7 qua hà. Mã trái Đen bị đè, Mã và Tốt đều trong miệng Xe Đỏ. Đen chọn phương châm phế Mã đoạt thế, mục tiêu là Tượng đáy cánh phải Đỏ. Đỏ có ba lựa chọn: Xe 3 thoái 2, Mã 3 tiến 4, hoặc Xe 3 tiến 1 ăn Mã.

Đỏ chọn ăn Mã — căn bệnh thường gặp của người mới: thấy quân là ăn, bất chấp hậu quả. Đen phế tiếp Mã thứ hai, Pháo ăn Tượng đáy, tiến Tốt khống chế Mã Đỏ, lên Xe phòng chiếu rút... cuối cùng hình thành sát thế Giáp Xe Pháo, Đen thắng chắc. Hai cách đi kia (lùi Xe hoặc nhảy Mã) đều tốt hơn.