Chương 4 · Năm Mục Tiêu Chiến Lược: Sát, Tiên, Quân, Ưu, Hòa

Không có thế cân bằng tuyệt đối

Trong thi đấu, thế cờ không bao giờ cân bằng tuyệt đối. Khi mâu thuẫn giữa hai bên được đẩy lên, bên có tiên thủ sẽ tìm cách mở rộng hoặc giành lấy ưu thế — đó là phát triển chiến lược tiến công. Về chiến lược, phải điều khiển đúng chiến cục; về chiến thuật, phải đánh vào điểm yếu của đối phương, từng bước vây bức, không cho họ cơ hội xoay chuyển.

Tư tưởng xuyên suốt cả ván là: trước bảo đảm không thua, sau mới tranh thắng. Trung cuộc nối khai cuộc với tàn cuộc, nên chọn đúng mục tiêu ở giai đoạn này quyết định ván cờ đi về hướng có lợi cho ai.

Năm loại mục tiêu

1. Thành sát (trung bàn sát cục): ngay trong trung cuộc — thường là tiền trung cuộc — đã tạo được sát thế, trực tiếp công sát Tướng.
2. Đoạt tiên (đắc tiên): hai bên tạm thời khó chiếu hết nhau, nên chuẩn bị cho chiến cục phía sau bằng cách giành quyền chủ động. Lời bình quen thuộc "bên này dễ đi" chính là nói bên đó có tiên thủ.
3. Đoạt quân (hơn quân): khó thành sát hay đoạt tiên thì mưu tính bắt quân mạnh của đối phương bằng tổ hợp chiến thuật, để có số quân mạnh nhiều hơn.
4. Chiếm ưu: thường ở hậu trung cuộc, khi khó công sát hay đoạt quân — so sánh số Sĩ, Tượng, Tốt, số lượng và vị trí quân mạnh, vị trí Tướng Sĩ Tượng. Ví dụ Xe Pháo Mã thường ưu hơn Xe song Pháo hoặc Xe song Mã; Xe song Pháo song Sĩ ưu hơn song Xe song Sĩ. Các lời bình "nhiều Tốt chiếm ưu", "có thế công chiếm ưu" thuộc loại này.
5. Mưu hòa: thế trung cuộc bất lợi, khó phản kích hay xoay chuyển thì phải có kế hoạch cầu hòa — và vẫn cố đạt kết quả tương đối có lợi.

Chọn mục tiêu theo hình thế

"Sát, Tiên, Quân, Ưu, Hòa" là quy luật để hiện thực mục tiêu chiến lược trung cuộc. Tính chất mỗi loại khác nhau, nhưng trong thực chiến cần căn cứ vào hình thế mà chọn cái phù hợp. Các bài tiếp theo minh họa từng mục tiêu bằng ván thực chiến.