Chương 2 · Định Tính Thẩm Quân: Giá Trị Thực Của Từng Quân

Căn cứ để định giá quân

Giá trị sức chiến đấu của các quân không phải luật cờ quy định, mà là tổng kết của người đi sau, dựa trên hai căn cứ:

• Cách đi và ăn quân có linh hoạt không: Xe, Pháo, Mã tung hoành khắp bàn — "quân mạnh". Sĩ, Tượng không qua sông, là cấm vệ quân — "quân yếu". Tốt chưa qua sông yếu nhất, qua sông rồi thì mạnh lên tùy vị trí, nằm giữa quân yếu và quân mạnh. Tướng là mục tiêu, không định giá.
• So sánh trong thực chiến: thông qua được – mất ở trung cuộc mà rút ra giá trị thực tế.

Vài so sánh kinh nghiệm

• Đổi Xe lấy Pháo Mã (hoặc song Mã, song Pháo) sớm ở khai cuộc thường không lý tưởng; nhưng ở tàn cuộc khi đối phương mất Sĩ Tượng, Pháo Mã thường giữ hòa được với một Xe — có thể coi một Xe ≈ Pháo + Mã.
• Khi có điều kiện nhập cuộc, dùng một Pháo hoặc một Mã đổi song Sĩ (hoặc song Tượng) không bị coi là thiệt — vì một Xe khó thắng Sĩ Tượng toàn.
• Khai cuộc Pháo đi nhanh, khống chế rộng: Pháo hơn Mã. Tàn cuộc Pháo thiếu ngòi, Mã "uy phong tám hướng": Mã hơn Pháo. Trung cuộc hai quân tương đương.
• Tốt có "giá trị lưu động": khai cuộc rẻ, qua sông thì mạnh lên nhiều; hơn một Tốt đã có thể thắng, hơn hai ba Tốt thì gần như chắc thắng; Tốt áp cung có thể "húc bay đại Xe".

Khái niệm "được quân" — và giới hạn của nó

Được – mất quân là lúc cân bằng lực lượng bị phá vỡ: bên được quân thường lộ ưu thế công thủ, bên mất quân bị động. Nhưng đừng máy móc: nếu sau khi đổi quân, quân mình đứng kém, hoặc cửu cung bị đe dọa, thì dù "lời" về giá trị vẫn có thể "được một mất mười". Phải xử lý tốt quan hệ giữa Quân và Tiên.

Ví dụ: Xe tối đổi Xe sáng

Thế cờ từ trận "Ngũ lục Pháo chính Mã đối Phản cung Mã". Song Pháo song Mã hai bên ngang nhau, nhưng Xe lộ 2 của Đỏ có thể qua sông tấn công bất cứ lúc nào, còn Xe lộ 9 của Đen còn chưa động. Thực chiến từng có các nước Tốt 9 tiến 1, lên Tượng, tiến Xe 2... nhưng đi như vậy Xe lộ 2 Đỏ phát huy rất mạnh. Nước đúng duy nhất: Xe 9 bình 8 — lấy Xe tối đổi Xe sáng, tiêu trừ uy lực tấn công của đối phương.