Bài 1 · Vì Sao Phải Học Tàn Cuộc? Đơn Mã Khéo Thắng Đơn Tượng

Nhiều người nghĩ tàn cuộc không quan trọng vì hiếm khi gặp: những thế kinh điển như Pháo Chốt đấu Sĩ Tượng toàn, mấy ai gặp trong đời? So với khai cuộc dùng hằng ngày, tàn cuộc có vẻ "vô dụng". Thực tế ngược lại: thứ trông như không dùng tới lại là thứ quan trọng nhất. Người thường nhìn thấy chiêu thức; cao thủ nhìn thấy nguyên lý — chiêu thức giải được một bài, nguyên lý giải được hầu hết các bài.

Ba lý do phải học tàn cuộc

1. Tàn cuộc là trận quyết chiến. Khai cuộc là chiến lược, trung cuộc là chiến đấu, tàn cuộc mới là quyết chiến. Ai cũng từng gặp: ưu thế từ khai, trung cuộc, sang tàn hơn quân mà vẫn bị đối phương hóa giải; hoặc thế đáng hòa lại để thua vì lúng túng. "Thế thắng không thắng nổi, thế hòa không giữ nổi" — đó là điểm yếu chung của phần lớn người chơi.
2. Tàn cuộc quyết định cách đánh trung cuộc. Người yếu tàn cuộc sợ đổi quân về tàn dù tàn đó chắc thắng, nên chọn lối đối công mạo hiểm — rất nhiều ván thắng bị lãng phí như vậy.
3. Tàn cuộc dạy giá trị thật của từng quân. Ở khai, trung cuộc quân đông, mỗi quân chỉ phát huy một phần sức. Ở tàn cuộc quân ít, mỗi quân phải làm việc 100% — lúc đó mới cảm nhận hết uy lực của một con Mã.

Ví dụ: đơn Mã khéo thắng đơn Tượng

Bàn cờ bên trên: bên tấn công chỉ có Mã làm chủ lực, bên phòng thủ chỉ có Tượng. Bên tấn công phải khai thác hết uy lực của Mã, sai một chút là không thắng; bên phòng thủ cũng phải điều chỉnh Tượng theo từng nước của Mã, luôn đứng đúng chỗ mới mong giữ hòa.

Hai loại tàn cuộc

• Tàn cuộc thực dụng: các thế định hình như Pháo Chốt thắng Sĩ Tượng toàn, đơn Mã bắt Sĩ… Đây là nội công cơ bản — không có nó thì không thể tiến xa.
• Tàn cuộc thực chiến: như tàn Pháo Mã, Xe Mã song Chốt đấu Xe Pháo Chốt — chỉ cần lệch vị trí một chút là kết quả khác hẳn, không có công thức thắng hay hòa định sẵn. Đây là phần khó nhất và là trọng tâm của chuyên đề.

Ngoài ra chuyên đề giới thiệu các tàn cuộc kinh điển (cờ thế), và một số tàn thực dụng khó mà đến nay vẫn còn tranh luận — như Xe Mã đấu Xe song Tượng, hay Pháo Chốt đấu Sĩ Tượng toàn vốn không đơn giản như nhiều người nghĩ.